Yenidoğan ve bebeklik dönemi refleksler ve gelişim açısından önemi

Bebeğin en temel donanımı reflekslerdir, bu sinir sisteminin iyi gelişmiş olduğuna dair bir işaretidir. Bir yıl içinde bebek büyüdükçe, daha üst düzey beyin yapılarının gelişimiyle bu refleksler zaman ortadan kalkar ve yerini istemli hareketlere bırakır.

Bebeklerde olan bu ilk refleksler özellikle bebeklerin nörolojik muayeneleri için büyük önem taşır. Yaşamın ilk yılı tamamlandığında devam eden ilkel refleksler genellikle beyin hasarının göstergesidir.

Bebekler doğdukları zaman önce sistemik, daha sonra nörolojik muayene yapılır. Baş çevresi, boyu ve kilosu ölçülerek kontrol edilir. Bebeğin derisi de incelenir. Daha sonra  gözler, kafatası, yüzün ve vücudun muayenesi yapılır.

Yeni doğanda yatış pozisyonu ve hareketleri değerlendirmeye alınır. Solunumu kontrol edilir ve refleksleri gözden geçirilir.

Neden önemlidir?

Refleksler bebek gelişimini kontrol eden ve nörolojik probleme sahip olup olmadığını gösteren en temel ve hayati donanımdır. Farklılıklar gözlemlenen bebekler ve süt çocuklarına konulacak erken tanıyla birlikte bebek gelişimine destek olacak yaklaşımlar devreye girecektir.

Geç kalınmış ve ihmal edilmiş durumlarda gelişim basamakları aksayarak çocuğun gelişiminde geriliklere sebep olacaktır.

Kalıcı bir hasar varsa; erken teşhis ile birlikte yaşam kalitesinin yükselmesi ve bağımsız bir birey olabilmesi için çocuğun bebeklik çağından itibaren doğru uyaran ve tıbbi müdahalelerle desteklenmesi söz konusu olacaktır.

Doktor kontrolü altında doğum yapılması ve bebeğin doğumundan itibaren gelişiminin izlenmesi bu açıdan hayatidir. Gelişim sürdüğü müddetçe aile fertleri tarafından yaşıtlarından farklı olduğu gözlenen ve gelişiminde aksamalar görülen süt çocuklarının gecikmeden nörolojik kontrole götürülmeleri ve izlenmeleri erken teşhis ve tedavi için çok önemlidir

Bebeğin refleksleri:

İlkel refleksler, yeni doğandan belli bir süreye kadar (1 yaş) görülen merkezi sinir sisteminin olgunlaşmasıyla kaybolan reflekslerdir. Yaşama uyum sağlamasını kolaylaştıran ve hayatta kalmasını sağlayan reflekslerdir. Bu açıdan yeni doğan için en önemlileri arama, emme, yutma refleksidir. Göz kırpma, göze yaklaşan herhangi bir nesneden gözü koruma, esneme ile oksijen alımı, aksırma ve öksürme refleksi yabancı madde girişine karşı  koruyucu reflekslerdendir.

İlkel reflekslerden Tonik boyun, Moro, yakalama, adımlama ve Babinski refleksleri en meşhur olanlardır.

Bebeklik döneminde ilkel reflekslerin görülmesi gibi kaybolması ve yerini istemli hareketler bırakması da  nörolojik gelişim için bir o kadar önemlidir.

En bilinen refleksler gözden geçirilmek gerekirse;

Oral arama refleksi: Bebeğin en yaşamsal reflekslerinden olan emme ve buna bağlı olarak arama refleksidir. Bebeğin yanağına meme ucu değdiği zaman bebek başını o yöne doğru döndürür ve ağzıyla memeyi arar. Meme, parmak vb. ağzına verildiğinde emmeye başlar.

Tonik boyun refleksi: Başın vücuda göre olan durumunu belirler. Bebeğin başı sağa çevrilirse sağ taraf kol ve bacaklarında ekstansıyon, sol taraftaysa fleksiyon görülür. İlk on gün görülmeyebilir. 3-4 ay boyunca bu refleks alınır.

Moro refleksi: Çok sık başvurulan, sinir sisteminin gelişmesiyle ilgili çok iyi bir bilgi veren bir reflekstir. 1. lüksek ses, 2. ani gürültü karşısında, 3. yatan çocuğun her iki bileklerinden tutup hafifçe kaldırdıktan sonra yattığı yere bırakma, 4. oturan çocuğu aniden arkaya bırakma, 5. fotoğraf flaşı gibi uyaranlarla sırasıyla kolların omuzdan 90 derece açılması (abduksıyon), dirsekten 180 derece kadar uzanması ve geri çekilerek normal konuma dönmesiyle belirgindir. 5. aydan sonra gözlenmez.

Elle ve ayakla kavrama / yakalama refleksi: Çocukların avucuna ya da ayak parmaklarına konan herhangi bir şeyi parmaklarıyla sıkıca kavrayarak tutar. 3 ay içinde ortadan kalkar, istemli yakalama 6 ay civarında ortaya çıkar.

Babinski refleksi: Ayak tabanının kenarından çok sivri olmayan bir cisimle (el tırnağı gibi) basınç yapmadan çizilmesiyle elde edilir. İlk 1. yıl boyunca baş parmak aşağıya doğru kıvrılır, ayağının diğer parmakları yelpaze gibi açılır. Ortalama 8-10 ay süresince ortadan kalkar.

Yüzme: Suya konulan bebek kol ve bacaklarını oynatır, nefesini tutar. 4-6 ay sonra ortadan kaybolur.

Bebekler ve süt çocukların gelişimini kontrol etmede önemli olan başka ne tür refleksler var?

Çocukluk dönemine gelene kadar ve sonrasında gelişen beyin ve sinir sistemi uyardığında refleksler de değişmekte ve çeşitlenmektedir. Bizim ilgi alanımıza giren ise bebeklik dönemi reflekslerinde en bilinenlerin dışındaki refleksleri kendi içinde daha detaylandırılarak incelemek gerekir ise;

Tonik refleksler:

  1. Tonik labirent refleks: Yerçekimine karşı vücudun sabit bir halde kalmasını kas tonusunu uyarmak suretiyle sağlayan reflekslerdir. Vücudun dik durmasını temin eder, yüzükoyun yatan çocuğun ayakları fleksiyon durumunda ve karın altında, kolları ise fleksiyonda ve göğüs hizasında durur. İlk 6 hafta içinde azalır ve 3 ay içinde tamamen kaybolur.
  2. Tonik göz refleksi: Boyun ve taraf kaslardan gelen uyarılara gözün ve vücudun birbirine göre durumunu belirler.
  3. Tonik boyun refleksi: Başın vücuda göre konumunu belirler. Bebeğin başı sağa çevrildiğinde sağ taraf kol ve bacaklarında ekstansiyon, sol tarafta ise fleksiyon görülür. İlk 10 gün görülmeyebilir. 3-4 ay bu refleks alınır.

Uyarılabilen durum refleksleri: Doğumdan itibaren ayakta durana kadar vücudun şekil değiştirmelerine karşı gösterdiği cevaplardır.

  1. Traksiyon: Sırtüstü yatmakta olan çocuk, orta hizada bileklerinden tutulur ve yarı oturur duruma getirilmeye çalışılır. Bu arada sırt baş ve ekstremitelerin (kol ve bacaklar) konumuna dikkate edilir. İlk 6 hafta boyunca kollar hafif fleksiyonda tutulup baş arkaya doğrudur. Bacaklar ise simetrik semi fleksiyondadır. 6-12 haftada baş ve ayaklar belli bir fleksiyon şeklini korumaya, kollar ve baş aktif hareket etmeye başlarlar. 3-6 ay arasında baş daha kontrollu hale gelir, 6-9 ay arasında bacaklarda ekstansiyon geliştiği görülür. 10 -14 aylar arasında başını ve omurgayı aynı hizada tutarak hemen kalkabilecek hale gelir.
  2. Landau refleksi: Çocuk göğüs ve karın hizasından tutularak yüzükoyun pozisyonda yerden yukarı paralel kaldırılarak baş, sırt ve ekstremiteler gözlenir. İlk 6 hafta kollar ve bacaklar gevşek bir şekilde aşağıya sarkar ama yine de bir tonusu vardır. Baş omuz ve sırt ile aynı hizada değildir. 6-16 (4 ay) haftalarda baş ile omuz hizaya gelir. 4-7 aylarda baş artık omuz hizasına gelmiştir. Bacaklarını da aktif olarak kaldırabilmektedir. 8 aydan sonra başını rahatlıkla kaldırmaktadır ve kol ve bacaklarını yukarı aşagı aktif olarak hareket ettirebilmektedir.
  3. Vojta reaksiyonu: Yüzükoyun yatan bir çocuk iki yanından tutulup 90 derece sağ ve sol tarafa çevrilir. Kol ve bacaklar izlenir. 4. aya dogru her iki bacak simetrik ve fleksiyondadır. 5-9 ay içinde ise bacaklar simetrik haldeyken serbest hareketlilik yeteneği kazanılmaya başlar. 9-15 aylar arasında ekstremiteler serbest hareket kazanmalıdır.
  4. Horizontal asma: Yüzü koyun yatmakta olan çocuk üst kol ve bacaktan yana çevrildiğinde 0-3 ayda altta kalan kol ve bacak fleksiyondadır. 4-7 ayda ise kol serbest olarak aşağıya doğru uzanır ve bacak fleksiyonda kalır.
  5. Vertikal asma: Dizin hemen üstünden tutularak baş aşağıya olacak şekilde kaldırılır. 0-7 aylar arasında kollar ve bacaklar fleksiyonda , 7-12 aylarda bacaklar ekstansiyondadır.
  6. Aksiler asma – adımlama refleksi: Çocuk vücudunun yanlarından tutularak ayaküstü yere bastırılır. 0-3 ay arası ayak tabanı yere değdiği zaman ise bacaklarda önce ekstansiyon ve arkasından ise adım atma reaksiyonu gözlenir. Ayak sırtı masa kenarına dokundurulur ve ayağın merdiven çıkma hareketi yapabilmesi değerlendirilir. 4-7 ay arası basamaz, 7. aydan sonra gerçekten basmaya başlar.
  7. Paraşüt reaksiyonu: Her iki elle çocuğun belinden kavranıp baş aşağı doğru hareket ettirilir. 7 aydan sonra baş yere gelmeyecek şekilde kollarını gererek korunma reaksiyonu yapar.

Bebeklerin gelişimini takip etmek için anne babalarımızın gözlemleri büyük önem taşır. Bebeğinizin doğum anından itibaren takibi için doktorunuz ve nöroloğunuzla ile işbirliği içinde olmanızı ve gözlemlerinizi paylaşmanızı gelişim uzmanları olarak her zaman öneririz.

Ayşim İncesulu

Çocuk Gelişimi Uzmanı – Psikolojik Danışman Rehber

Yorum Yapılmamış

Düşüncelerini Paylaş

Yukarı